Scroll Map Nədir?
Scroll Map (Scroll Xəritəsi) — istifadəçilərin bir vebsayt səhifəsini nə qədər aşağı scroll etdiyini rəngli, vizual bir istilik xəritəsi formasında göstərən analitika alətidir. Bu vasitə, saytınıza gələn istifadəçilərin real olaraq səhifənin hansı hissəsinə qədər baxdığını, hansı nöqtədə diqqətini itirdiyini və hansı hissələrin ümumiyyətlə görünmədiyini vizual olaraq nümayiş etdirir.
Scroll Map, Heatmap (istilik xəritəsi) ailəsinin bir alt növüdür — digər Heatmap növləri kimi klik və ya siçan hərəkətini deyil, məhz vertikal scroll davranışını izləyir. Nəticə, adətən qırmızıdan (çox baxılan, yuxarı hissə) mavi və ya boz rəngə (az baxılan, aşağı hissə) keçid edən bir rəng qradienti şəklində təqdim olunur.
Bu alət, xüsusilə “istifadəçi səhifəni həqiqətən oxuyurmu, yoxsa yalnız yuxarı hissəyə baxıb tərk edirmi?” sualına dəqiq, rəqəmlərə əsaslanan cavab verir.
Scroll Map-in Digər Heatmap Növlərindən Fərqi
Scroll Map, Click Map (klik xəritəsi) və Move Map (siçan hərəkəti xəritəsi) kimi digər Heatmap növlərindən fərqlənir. Click Map istifadəçinin hara klikləndiyini göstərirsə, Scroll Map yalnız istifadəçinin səhifədə nə qədər “aşağı getdiyini” ölçür. Bu üç növ birlikdə istifadə edildikdə, istifadəçi davranışının çox daha tam bir mənzərəsi əldə edilir.
Scroll Map Necə İşləyir?
Texniki İşləmə Prinsipi
Scroll Map-in işləmə mexanizmi nisbətən sadədir, lakin arxa planda ciddi məlumat toplama prosesi baş verir. Veb Sayta əlavə edilən izləmə kodu (JavaScript), hər bir istifadəçinin brauzer pəncərəsində səhifəni nə qədər aşağı scroll etdiyini faiz nisbətində qeydə alır.
Məsələn, əgər bir istifadəçi səhifənin 100%-ni scroll edibsə, bu, “səhifənin sonuna çatıb” deməkdir. Əgər yalnız 20% scroll edibsə, bu, istifadəçinin səhifənin yalnız yuxarı hissəsini gördüyünü göstərir.
Məlumatların Toplanması və Vizuallaşdırılması
Sistem, minlərlə istifadəçinin bu scroll davranışını toplayaraq, orta göstəricini hesablayır. Sonra bu orta göstərici, səhifənin vizual görünüşü üzərinə rəng qradienti şəklində yerləşdirilir — adətən səhifənin ən çox görülən hissələri isti rənglərlə (qırmızı, narıncı), az görülən hissələri isə soyuq rənglərlə (mavi, boz) işarələnir.
Faiz Göstəricilərinin Mənası
Nəticə hesabatında, adətən hər bir “scroll dərinliyi” (məsələn, 25%, 50%, 75%, 100%) üçün, o nöqtəyə çatan istifadəçilərin faizi göstərilir. Məsələn, “istifadəçilərin 60%-i səhifənin 50%-nə qədər scroll edib, lakin yalnız 15%-i sona qədər gəlib” kimi konkret rəqəmlər əldə edilir.
Scroll Map Niyə Vacibdir?
İstifadəçi Diqqətinin Real Xəritəsini Göstərir
Scroll Map-in ən böyük dəyəri, sayt sahiblərinə istifadəçi diqqətinin harada “itdiyini” dəqiq göstərməsidir. Ənənəvi analitika (Google Analytics kimi) sizə “orta sessiya müddəti” kimi ümumi rəqəmlər verir, lakin Scroll Map konkret olaraq səhifənin hansı bölməsinin diqqəti saxladığını, hansının isə istifadəçini itirdiyini göstərir.
Məzmun Strukturunu Optimallaşdırmağa Kömək Edir
Əgər Scroll Map göstərirsə ki, istifadəçilərin yalnız 30%-i səhifənin ortasına qədər gəlir, bu, məzmunun çox uzun olduğuna, yoxsa əvvəlki hissənin kifayət qədər maraqlı olmadığına işarə edə bilər. Bu məlumat, məzmunu yenidən strukturlaşdırmaq üçün konkret əsas verir.
Vacib Elementlərin Yerləşdirilməsini Düzgün Planlaşdırmağa Kömək Edir
Əgər CTA (Call-to-Action) düyməsi və ya vacib məlumat, istifadəçilərin yalnız 20%-inin çatdığı bir yerdə yerləşdirilibsə, bu, böyük bir konversiya itkisi deməkdir. Scroll Map bu problemi aydın şəkildə üzə çıxarır.
“Fold” Anlayışını Praktik Şəkildə Anlamağa Kömək Edir
“Above the fold” (ilk ekranda görünən hissə) termini uzun müddətdir veb dizaynda istifadə olunur, lakin Scroll Map bu anlayışı fərziyyədən çıxarıb real data ilə əvəz edir — sizə dəqiq göstərir ki, istifadəçilərin neçə faizi ilk ekrandan kənara scroll edir.
A/B Test Qərarlarını Dəstəkləyir
Səhifə strukturunu dəyişdirdikdən sonra Scroll Map-i yenidən yoxlamaq, dəyişikliyin real təsirini — istifadəçilərin daha çox, yoxsa daha az scroll etdiyini — konkret rəqəmlərlə görməyə imkan verir.
Scroll Map Hansı Alətlərlə Əldə Edilir?
Microsoft Clarity
Əvvəlki yazımızda ətraflı müzakirə etdiyimiz Microsoft Clarity, tamamilə pulsuz Scroll Map funksiyası təqdim edir. Bu, xüsusilə büdcə məhdudiyyəti olan sayt sahibləri üçün əla bir seçimdir və heç bir trafik limiti qoymur.
Yandex Metrica
Yandex Metrica da öz Heatmap paketinin bir hissəsi kimi Scroll Map funksiyasını pulsuz təqdim edir və bu, əvvəlki yazımızda müzakirə etdiyimiz kimi, Session Recording ilə birlikdə çox güclü bir kombinasiya yaradır.
Hotjar
Hotjar, Scroll Map sahəsində ən tanınmış ödənişli alətlərdən biridir və daha ətraflı seqmentasiya imkanları (cihaz növünə, trafik mənbəyinə görə ayrı-ayrı Scroll Map yaratmaq) təqdim edir.
Crazy Egg
Crazy Egg də oxşar funksionallığa malikdir və xüsusilə A/B test nəticələrini Scroll Map ilə birləşdirən “Confetti” funksiyası ilə tanınır.
Scroll Map Necə Quraşdırılır?
Addım 1: Uyğun Alət Seçmək
Büdcə və ehtiyaclarınıza uyğun bir alət (Microsoft Clarity, Yandex Metrica, Hotjar) seçin. Kiçik saytlar üçün pulsuz alətlər (Clarity, Yandex Metrica) adətən kifayət edir.
Addım 2: İzləmə Kodunu Sayta Əlavə Etmək
Seçilmiş alətdən əldə edilən JavaScript izləmə kodu, saytın <head> hissəsinə əlavə edilir. Bu proses, əvvəlki “Reklamlarda İzləmə Kodları” yazımızda müzakirə etdiyimiz kimi, birbaşa kod əlavəsi və ya Google Tag Manager vasitəsilə edilə bilər.
Addım 3: Kifayət Qədər Data Toplanmasını Gözləmək
Etibarlı bir Scroll Map əldə etmək üçün, səhifəyə kifayət qədər ziyarətçi trafiki lazımdır — çox az sayda ziyarətçi ilə əldə edilən nəticə statistik cəhətdən etibarlı olmaya bilər.
Addım 4: Nəticələri Nəzərdən Keçirmək
Alətin idarəetmə panelində, hədəf səhifəni seçərək Scroll Map hesabatına baxın. Rəng qradientini və faiz göstəricilərini diqqətlə təhlil edin.
Scroll Map Nəticələri Necə Şərh Edilir?
Yüksək Erkən Tərk Etmə Nümunəsi
Əgər istifadəçilərin böyük hissəsi səhifənin ilk 25%-indən sonra tərk edirsə, bu, giriş hissəsinin cəlbedici olmadığına, ya da istifadəçinin gözlədiyi məlumatın orada olmadığına işarə edə bilər.
Tədricən Azalan Nümunə
Əgər scroll faizi hər bir hissədə tədricən, təbii şəkildə azalırsa (məsələn, 100%-dən 80%-ə, sonra 60%-ə), bu, normal bir davranış nümunəsidir və çox zaman narahatlıq doğurmur.
Qəfil Düşüş Nümunəsi
Əgər müəyyən bir nöqtədə scroll faizi kəskin düşürsə (məsələn, 70%-dən 20%-ə), bu, həmin nöqtədə konkret bir problemin (yavaş yüklənən element, çaşdırıcı struktur, uzun və maraqsız bölmə) olduğuna işarədir və dərhal araşdırılmalıdır.
Vacib Elementlərin Görünürlük Nisbəti
CTA düyməsi və ya əsas məlumatın yerləşdiyi nöqtədəki scroll faizini yoxlamaq, bu elementin real olaraq neçə faiz istifadəçi tərəfindən görüldüyünü dəqiq göstərir.
Scroll Map-dən Praktik Nəticələr Necə Çıxarılır?
Uzun Səhifələri Yenidən Strukturlaşdırmaq
Əgər Scroll Map göstərir ki, istifadəçilər səhifənin yalnız yarısına qədər gəlir, uzun məzmunu daha qısa bölmələrə ayırmaq, əsas nöqtələri əvvəldə vermək və ya vizual elementlərlə (şəkil, siyahı) məzmunu canlandırmaq faydalı ola bilər.
CTA Yerləşdirməsini Optimallaşdırmaq
Əgər əsas “Sifariş Et” düyməsi istifadəçilərin yalnız kiçik bir hissəsinin çatdığı bir yerdədirsə, bu düyməni daha yuxarı köçürmək, ya da səhifə boyu bir neçə yerdə təkrarlamaq konversiyanı artıra bilər.
İlk Ekranın (Above the Fold) Məzmununu Gücləndirmək
Əgər çox sayda istifadəçi ilk ekrandan kənara scroll etmirsə, bu hissədə ən vacib mesajın, təklifin və ya CTA-nın yerləşdiyinə əmin olmaq lazımdır.
Mobil və Masaüstü Versiyaları Ayrıca Analiz Etmək
Mobil istifadəçilərin scroll davranışı, masaüstü istifadəçilərindən çox zaman fərqlənir — kiçik ekranda daha çox scroll etmək tələb olunduğu üçün, hər iki versiyanı ayrıca təhlil etmək daha dəqiq nəticə verir.
Scroll Map-in Digər Analitika Alətləri ilə Birgə İstifadəsi
Session Recording ilə Birləşdirmək
Scroll Map “harada” itkinin baş verdiyini göstərirsə, əvvəlki yazımızda müzakirə etdiyimiz Session Recording “niyə” baş verdiyini göstərir. Bu iki aləti birlikdə istifadə etmək, problemi həm statistik, həm də vizual şəkildə anlamağa kömək edir.
Google Analytics ilə Müqayisə Etmək
Google Analytics-dəki “Average Engagement Time” və sıçrayış nisbəti göstəricilərini, Scroll Map nəticələri ilə birlikdə təhlil etmək, daha tam bir istifadəçi davranış mənzərəsi yaradır.
SXO Strategiyasına İnteqrasiya Etmək
Scroll Map, əvvəlki yazılarımızda müzakirə etdiyimiz SXO (Search Experience Optimization) strategiyasının praktik bir alətidir — istifadəçi təcrübəsini real data əsasında qiymətləndirməyə və təkmilləşdirməyə kömək edir.
Scroll Map İstifadə Edərkən Diqqət Edilməli Nüanslar
Kifayət Qədər Data Həcmi Tələb Olunur
Az sayda ziyarətçiyə malik səhifələrdə Scroll Map nəticələri statistik cəhətdən etibarsız ola bilər — bir neçə istifadəçinin qeyri-adi davranışı bütün nəticəni təhrif edə bilər.
Səhifə Uzunluğu Nəzərə Alınmalıdır
Çox uzun səhifələrdə təbii olaraq scroll faizi aşağı düşür — bu, mütləq problem demək deyil, sadəcə uzun məzmunun təbii xüsusiyyətidir. Faizi mütləq bir “pis” göstərici kimi qəbul etmək əvəzinə, kontekstlə birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.
Cihaz Növünə Görə Fərqli Nəticələr
Mobil və masaüstü istifadəçilərin scroll davranışı əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər, ona görə bu iki qrupu ayrı-ayrı təhlil etmək daha dəqiq qərar qəbul etməyə kömək edir.
Scroll Map Tətbiq Edərkən Ən Çox Buraxılan Səhvlər
Scroll Map-dən istifadə edərkən bir sıra ümumi səhvlərə yol verilir. Ən çox rast gəlinən səhv, nəticələrə baxıb heç bir konkret dəyişiklik etmədən keçməkdir — bu data özlüyündə dəyər yaratmır, yalnız ondan çıxarılan nəticələr praktik dəyişikliklərə çevrildikdə fayda verir.
Digər bir səhv, kiçik trafikli bir səhifə üçün əldə edilən nəticələri qəti həqiqət kimi qəbul etməkdir — kifayət qədər data toplanmadan qərar vermək yanlış istiqamətə apara bilər.
Bundan əlavə, yalnız Scroll Map-ə əsaslanaraq, digər analitika mənbələrini (Session Recording, Google Analytics) nəzərə almadan qərar vermək də bir səhvdir — tam mənzərə yalnız bir neçə mənbənin birlikdə təhlili ilə əldə edilir.
Tez-tez Verilən Suallar
Scroll Map tamamilə pulsuzdurmu?
Microsoft Clarity və Yandex Metrica kimi alətlər tamamilə pulsuz Scroll Map funksiyası təqdim edir, Hotjar və Crazy Egg kimi bəzi alətlər isə əlavə funksiyalar üçün ödəniş tələb edir.
Scroll Map saytın sürətinə təsir edirmi?
Minimal təsir edir, çünki izləmə kodu adətən yüngül JavaScript-dir, lakin düzgün optimallaşdırılmış alət seçmək tövsiyə olunur.
Neçə ziyarətçidən sonra etibarlı nəticə əldə edilir?
Sabit bir rəqəm yoxdur, lakin ümumiyyətlə bir neçə yüz ziyarətçi statistik cəhətdən daha etibarlı bir mənzərə verir, kiçik saytlar üçün bu, bir neçə həftə çəkə bilər.
Scroll Map bütün səhifə növləri üçün faydalıdırmı?
Xüsusilə uzun məzmunlu səhifələr (bloq yazıları, landing səhifələr, məhsul səhifələri) üçün çox faydalıdır, qısa səhifələrdə isə əhəmiyyəti nisbətən azdır.