PR (İctimaiyyətlə Əlaqələr) Nədir?

PR Nədir?

PR (Public Relations) — yəni ictimai əlaqələr — bir şirkətin, brendin və ya şəxsin ictimaiyyət, media və müştərilər qarşısındakı imajını idarə etmək üçün istifadə olunan strateji kommunikasiya prosesidir.

PR nədir sualına ən sadə cavab belədir: bu, pullu reklam olmadan insanların sizin haqqınızda nə düşündüyünü müsbət istiqamətdə formalaşdırmaq sənətidir.

Sadə dillə desək, reklam sizin özünüz haqqında dediklərinizdir. PR isə başqalarının sizin haqqınızda dediklərini idarə etmək prosesidir. Bu ikisi arasındakı fərq çox vacibdir — çünki insanlar reklamlara deyil, üçüncü tərəfin söylədiklərinə daha çox etibar edir.

PR Nədir — Tarixi və Kökləri

PR-ın tarixi 20-ci əsrin əvvəllərinə dayanır. Ivy Lee adlı amerikalı jurnalist 1906-cı ildə müasir PR-ın əsasını qoydu. O, Pensilvaniya Dəmir Yolu şirkəti üçün ilk rəsmi press-reliz yazdı və bu, tarixdə sənədləşdirilmiş ilk PR kampaniyası sayılır.

Sonradan Edward Bernays “ictimai əlaqələrin atası” kimi tanındı. O, kütləvi psixologiya prinsiplərini kommunikasiyaya tətbiq etdi və PR-ı bir peşəyə çevirdi.

Bugün PR milyardlarla dollarlıq qlobal bir sahədir və demək olar ki, hər böyük şirkətin PR departamenti və ya PR agentliyi ilə əməkdaşlığı mövcuddur.

PR Hansı Sahələri Əhatə Edir?

PR nədir sorusunu tam anlamaq üçün bu sahənin nəyi əhatə etdiyini bilmək lazımdır. PR çox geniş bir anlayışdır:

Media əlaqələri

Jurnalistlər, bloggerlər və media orqanları ilə əlaqə saxlamaq, press-relizlər göndərmək, müsahibələr təşkil etmək bu sahənin əsasını təşkil edir.

Korporativ kommunikasiya

Şirkətin daxili və xarici kommunikasiyasını idarə etmək, investorlarla, işçilərlə və tərəfdaşlarla münasibətləri qurmaq bu sahəyə aiddir.

Brend PR

Brendin ictimaiyyət qarşısındakı imajını qorumaq və güclündirmək üçün aparılan fəaliyyətlər.

Böhran idarəetməsi

Şirkət böhranla üzləşdikdə ictimai reaksiyanı idarə etmək, düzgün mesaj vermək, zərəri minimuma endirmək.

Sosial media PR – Sosial media platformalarında brendin tonunu, mesajını və imajını idarə etmək.

Hökumət əlaqələri (GR) — Dövlət qurumları, ictimai təşkilatlar və siyasi strukturlarla əlaqə saxlamaq.

Daxili kommunikasiya — Şirkət içindəki işçilərlə ünsiyyəti düzgün qurmaq, şirkət mədəniyyətini formalaşdırmaq.

PR və Reklam Arasındakı Fərq Nədir?

Bu sual çox tez-tez verilir. PR nədir deyəndə insanların çoxu bunu reklamla qarışdırır. Halbuki bu ikisi arasında əsaslı fərqlər var.

Reklam:

• Pulludur — media yerini satın alırsınız
• Tam nəzarət sizdədir — nə deyəcəyinizi özünüz müəyyən edirsiniz
• Auditoriya bunun reklam olduğunu bilir
• Etibar səviyyəsi nisbətən aşağıdır

PR:

• Qazanılmış mediadır — pul verməklə deyil, layiqli olmaqla əldə edilir
• Nəzarət bizdə deyil — mediada nə yazılacağını tam müəyyən edə bilməzsiniz
• Auditoriya bunu reklam kimi görmür
• Etibar səviyyəsi xeyli yüksəkdir

Məhz bu səbəbdən güclü PR kampaniyası çox vaxt milyonlarla dollarlıq reklamdan daha effektiv ola bilir.

PR Növləri Nələrdir?

PR nədir sualının cavabı onun növlərini bilmədən tam olmaz.

1. Media PR

Ən klassik PR növüdür. Şirkət haqqında mediyada müsbət haberlərin çıxmasını təmin etmək, press-relizlər hazırlamaq, jurnalistlərlə əlaqə saxlamaq bu kateqoriyaya aiddir. Bir qəzetdə və ya xəbər saytında şirkətiniz haqqında yaxşı bir yazı çıxması — bu media PR-ın nəticəsidir.

2. Rəqəmsal PR (Digital PR)

Bugün PR nədir deyəndə getdikcə daha çox rəqəmsal PR nəzərdə tutulur. Bu, online nəşrlərdə, bloglarda, xəbər saytlarında yer almaq, geri keçidlər (backlink) qazanmaq, sosial mediada viral olmaq deməkdir. Rəqəmsal PR həm brendin görünürlüyünü artırır, həm də SEO üçün çox dəyərlidir.

3. Korporativ PR

Şirkətin ümumi imajını idarə etməyə yönəlir. İnvestorlarla, tərəfdaşlarla, ictimaiyyətlə əlaqə bu kateqoriyaya aiddir. Böyük şirkətlər üçün xüsusilə vacibdir.

4. Böhran PR

Ən çətin PR növüdür. Şirkət böhranla — bir qəza, qalmaqal, məhsul problemi — üzləşdikdə düzgün cavab vermək, itkini minimuma endirmək üçün istifadə olunur. Böhran PR-ı olmayan şirkətlər belə anlarda çox zərər görür.

5. Sosial PR

İctimai xeyirə yönəlmiş fəaliyyətlər vasitəsilə brendin imajını güclündirmək. Xeyriyyəçilik, ekoloji layihələr, sosial məsuliyyət kampaniyaları bu kateqoriyaya aiddir.

6. Şəxsi PR (Personal Branding)

Fərdlər üçün — CEO-lar, siyasətçilər, sənətçilər — şəxsi imajı idarə etmək. Bir iş adamının mediyada, sosial mediada necə görünəcəyi şəxsi PR-ın əsasıdır.

PR Strategiyası Necə Hazırlanır?

PR nədir bilmək kifayət deyil — effektiv PR strategiyası necə qurulur, onu da anlamaq lazımdır.

Addım 1 — Hədəf auditoriyasını müəyyən et

Kimə çatmaq istəyirsiniz? Potensial müştərilər? İnvestorlar? Dövlət qurumları? Hər auditoriya fərqli mesaj, fərqli kanal tələb edir.

Addım 2 — Məqsədlər qoy

PR kampaniyasının nəyi hədəflədiyi aydın olmalıdır. Brendin tanınırlığını artırmaq? Böhranı idarə etmək? Yeni məhsulu bazara çıxarmaq? Məqsədsiz PR fəaliyyəti nəticəsizdir.

Addım 3 — Düzgün mesaj hazırla

Şirkətinizin əsas mesajı nədir? Bu mesaj bütün kommunikasiya kanallarında ardıcıl olmalıdır. Qarışıq mesajlar brendə ziyan vurur.

Addım 4 — Media siyahısı hazırla

Hədəf auditoriyanıza çatan media orqanlarını, jurnalistləri, bloggerləri, influencerləri müəyyən edin. Hər kəsə eyni press-reliz göndərmək işləmir — fərdiləşdirilmiş yanaşma lazımdır.

Addım 5 — Məzmun istehsal et

Press-relizlər, kənar yazılar (guest posts), müsahibə materialları, uğur hekayələri — bunlar PR kampaniyasının əsas silahlarıdır.

Addım 6 — Nəticələri ölç

PR-ın effektivliyini ölçmək çətin, amma vacibdir. Media qeydləri, brendin onlayn sözləşmə səviyyəsi, veb sayt trafiki, satış artımı — bunlar PR-ın nəticəsini ölçən göstəricilərdir.